Chełm to jedno z tych miast, które łatwo pominąć, planując trasę po wschodniej Polsce. A szkoda, bo w promieniu kilkuset metrów od rynku mieści się kilka naprawdę unikalnych miejsc. My spędziliśmy tu pół dnia i śmiało możemy powiedzieć, że to był czas dobrze wykorzystany. Zeszliśmy pod ziemię do kredowego labiryntu, weszliśmy na najwyższy punkt widokowy w mieście, a po drodze spotkaliśmy kilkanaście brązowych niedźwiadków. W tym wpisie zebraliśmy zatem atrakcje Chełma, które naprawdę warto zobaczyć. Do tego dodaliśmy praktyczne wskazówki: gdzie zaparkować, ile zapłacić za bilety i jak to wszystko sensownie poukładać w czasie.
Spis treści
- Podziemia Kredowe w Chełmie
- Rynek – Plac Łuczkowskiego
- Górka Chełmska z Bazyliką Narodzenia NMP
- Muzeum Ziemi Chełmskiej
- Cerkiew św. Jana Teologa
- Kościół Rozesłania Świętych Apostołów
- Tropem Misia Chełmisia
- Jak zaplanować zwiedzanie Chełma w jeden dzień
- Jak dojechać do Chełma
- Dlaczego warto odwiedzić Chełm?
- FAQ – najczęstsze pytania o atrakcje Chełma
Podziemia Kredowe w Chełmie
Zaczynamy od atrakcji numer jeden, czyli Podziemi Kredowych. To wydrążony w białej skale labirynt korytarzy, który ciągnie się dokładnie pod Starówką. Jest to poza tym unikat na skalę światową, dlatego to miejsce zdecydowanie zasługuje na osobny, szczegółowy wpis. Z tego powodu cennik, godziny zejść i wszystkie nasze wskazówki opisaliśmy dokładnie w osobnym przewodniku po Podziemiach Kredowych w Chełmie.
W skrócie: zwiedzanie odbywa się wyłącznie z przewodnikiem i trwa około godziny. Wejście znajduje się dosłownie kilka kroków od rynku. Jeśli planujecie jednodniową wycieczkę do Chełma, właśnie od tego miejsca radzimy zacząć. W sezonie letnim grupy szybko się bowiem zapełniają.
Rynek – Plac Łuczkowskiego
Wychodząc z podziemi, od razu trafiacie na Plac Łuczkowskiego, czyli chełmski rynek. Dziś jest to w większości wyłączona z ruchu, kameralna przestrzeń otoczona kolorowymi kamieniczkami. Przez wieki pełniła jednak zupełnie inną funkcję, bo tętniła życiem jako główny plac targowy miasta. Stał tu niegdyś tzw. „okrąglak”, czyli kompleks żydowskich sklepików, które działały aż do wybuchu II wojny światowej.
Na płycie rynku warto zwrócić uwagę na dwa detale:
- zrekonstruowaną średniowieczną studnię – oryginalna była użytkowana od XIV/XV wieku aż do XVIII stulecia,
- rzeźbę niedźwiedzia, nawiązującą do lokalnej legendy o białym niedźwiedziu, który miał zamieszkiwać kredową jaskinię na Górze Chełmskiej jeszcze w czasach przedchrześcijańskich i strzec miasta.
Ten sam motyw, czyli biały niedźwiedź w herbie Chełma, towarzyszy wam później na każdym kroku. Spotkacie go między innymi na szlaku Tropem Misia Chełmisia, o którym piszemy niżej.
Poza spacerem, Plac Łuczkowski to też dobre miejsce na kawę czy obiad w trakcie zwiedzania. W okolicy znajdziecie zarówno lokale z kuchnią regionalną, jak i kawiarnie z domowymi ciastami.
Górka Chełmska z Bazyliką Narodzenia NMP
Jeśli mielibyśmy wskazać jedną atrakcję Chełma poza podziemiami, którą trzeba zobaczyć, byłaby to Górka Chełmska. To najwyższy punkt miasta (237 m n.p.m.), widoczny z wielu kilometrów już przy wjeździe do Chełma.
Na szczycie wzgórza stoi Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny – dawna katedra unicka, a obecnie kościół rzymskokatolicki. Wzniesiono ją w połowie XVIII wieku w stylu późnobarokowym. Charakterystyczne są przy tym dwie wieże frontowe, widoczne właściwie z każdego punktu miasta.
Zwiedzanie sanktuarium
Prócz sago wnętrza Bazylika Narodzenia Najświętszej Maryi Panny można zwiedzać jeszcze krypty, piwnice oraz dzwonnice. Wszystkie obiekty można zwiedzić osobno lub w ramach jednego karnetu, który obejmuje wejście na dzwonnicę – taras widokowy, krypty i piwnice.
Bilet karnetu:
- 22 zł – normalny
- 12 zł – ulgowy.
Godziny otwarcia i ceny biletów Krypty XVIII-wieczne pod bazyliką
Krypty są czynne w maju i czerwcu w soboty i niedziele od 10.00 do 18.00 oraz w wakacje codziennie od 10.00 do 18.00.
Bilet wstępu kosztuje:
- 12 zł – normalny
- 6 zł – ulgowy.
Godziny otwarcia i ceny biletów Piwnic XVII wiecznego klasztoru pobazyliańskiego
Piwnice są czynne w maju i czerwcu w soboty i niedziele od 10.00 do 18.00 oraz w wakacje codziennie od 10.00 do 18.00.
Bilet wstępu kosztuje:
- 10 zł – normalny
- 5 zł – ulgowy.
Zwiedzanie dzwonnicy
Obok bazyliki stoi dzwonnica licząca ok. 45 metrów. To właśnie stąd rozciąga się najlepsza panorama na Chełm i okoliczne tereny. Dzwonnica jest zresztą udostępniona do zwiedzania.
Godziny otwarcia i ceny biletów dzwonnicy
Taras widokowy jest czynny w dni powszednie miedzy 10:00 a 18:00, natomiast w niedzielę od 13:00 do 18:00.
Bilet wstępu kosztuje:
- 10 zł – normalny
- 5 zł – ulgowy.
Ile czasu zajmuje zwiedzanie Góry Chełmskiej?
Na samo wejście do bazyliki i spacer po wzgórzu warto zarezerwować minimum 30–45 minut. Jeśli chcecie jeszcze wejść na dzwonnicę, śmiało doliczcie kolejne pół godziny.
Muzeum Ziemi Chełmskiej
Jeśli lubicie muzea, koniecznie zajrzyjcie do Muzeum Ziemi Chełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza. Instytucja dysponuje 4 budynkami. Wszystkie budynki znajdują się od siebie w niewielkiej odległości. Zwiedzanie całości zajmuje ok 3 godzin.
Godziny otwarcia i ceny biletów
Bilety można zakupić tylko na jedną konkretną wystawę lub kupić karnet na wszystkie wystawy łącznie. Co ciekawe, zwiedzanie można rozpocząć od dowolnego budynku i w dowolnej kolejności.
Godziny otwarcia:
- wtorek–piątek 10:00–16:00,
- sobota–niedziela 12:00–16:00,
- poniedziałki nieczynne.
Ceny biletów:
- na jeden budynek: bilet normalny 20 zł, ulgowy 15 zł,
- karnet: bilet normalny 40 zł, ulgowy 30 zł.
W każdy czwartek muzeum można zwiedzać za darmo.
Zanim wybierzecie się na miejsce, warto jednak sprawdzić aktualny cennik i godziny na stronie muzeum. Tego typu informacje zwykle bowiem zmieniają się sezonowo.
Cerkiew św. Jana Teologa
Kilkanaście minut spaceru od rynku stoi cerkiew konkatedralna św. Jana Teologa. To jedyna czynna świątynia prawosławna w Chełmie. Wzniesiono ją w latach 1846–1852 z funduszy rządu rosyjskiego, pierwotnie jako cerkiew garnizonową dla stacjonujących w mieście wojsk. Dopiero w 1864 roku, wraz ze wzrostem liczby prawosławnych mieszkańców, zmieniła funkcję na parafialną.
Największe wrażenie robi na nas jednak inny fakt: po odzyskaniu przez Polskę niepodległości cerkiew jako jedyna w Chełmie nie została ani zburzona, ani przekazana Kościołowi katolickiemu. Dzięki temu do dziś pozostaje żywym centrum chełmskiego prawosławia. Budynek reprezentuje przy tym eklektyczny styl, łączący elementy klasycystyczne z bizantyjsko-rosyjskim. Co więcej, od końca lat 90. cerkiew ma też wieczorną iluminację, która naprawdę zmienia jej charakter po zmroku. Dlatego warto zaplanować tu spacer także wieczorem.
Kościół Rozesłania Świętych Apostołów
Na naszej liście znalazł się również kościół pw. Rozesłania Świętych Apostołów, stojący dosłownie po sąsiedzku z Podziemiami Kredowymi. Jego historia sięga 1417 roku, kiedy pierwszą, drewnianą świątynię ufundował król Władysław Jagiełło. Był to wyraz wdzięczności za udział chełmskiego rycerstwa w bitwie pod Grunwaldem. Po pożarze miasta w 1585 roku i kolejnych przebudowach, obecny, murowany kościół powstał w latach 1753–1763 według projektu Pawła Fontany. Uznawany jest dziś za jedną z najpiękniejszych budowli sakralnych całej Lubelszczyzny. W środku warto zresztą zwrócić uwagę na bogate polichromie autorstwa Józefa Mayera, nadwornego malarza króla Augusta III.
Tropem Misia Chełmisia
Jeśli podróżujecie z dziećmi, albo po prostu lubicie tego typu miejskie atrakcje, koniecznie zejdźcie ze standardowej trasy zwiedzania. Wyruszcie szlakiem Tropem Misia Chełmisia. To nawiązujący do herbu miasta spacer, podczas którego można wypatrzeć aż 19 brązowych niedźwiadków o wysokości ok. 50 cm, rozstawionych w charakterystycznych dla Chełma miejscach. Wśród nich są między innymi miś z gitarą pod Chełmskim Domem Kultury, miś z książką przy bibliotece, a także miś przebrany za Ducha Bielucha, czyli tego samego, który straszy w Podziemiach Kredowych. Jest też miś podróżnik z walizką. Dzięki temu zwiedzanie Starówki zamienia się w małą grę terenową, co szczególnie spodoba się najmłodszym.
Jak zaplanować zwiedzanie Chełma w jeden dzień
Wszystkie opisane atrakcje Chełma znajdują się praktycznie w promieniu 15–20 minut spaceru od rynku, więc spokojnie da się je zobaczyć w jeden dzień. Nasza propozycja kolejności:
- Rano – Podziemia Kredowe (najlepiej na pierwsze zejście o 10:00, zanim zjadą autokary z wycieczkami)
- Po wyjściu z podziemi – spacer po Placu Łuczkowskiego i kawa w jednej z okolicznych kawiarni
- Kościół Rozesłania Świętych Apostołów – po drodze, przy ul. Lubelskiej
- Górka Chełmska – bazylika, dzwonnica i widok na całe miasto (zaplanujcie tu najwięcej czasu)
- Cerkiew św. Jana Teologa – krótki spacer w drugą stronę miasta
- Muzeum Ziemi Chełmskiej – jeśli zostanie wam czas i ochota na więcej historii
- Po drodze między punktami – polowanie na niedźwiadki ze szlaku Tropem Misia Chełmisia
Cały plan spokojnie mieści się w 3–5 godzinach, razem z przerwami na jedzenie.
Jak dojechać do Chełma
Do Chełma najwygodniej dojechać samochodem. Centrum miasta ma bowiem sporo bezpłatnych miejsc parkingowych, co wciąż jest rzadkością wśród polskich atrakcji turystycznych. Warto tylko pamiętać, że ścisła Starówka wraz z Placem Łuczkowskim jest wyłączona z ruchu. Dlatego ostatni odcinek pokonacie pieszo.
Alternatywą jest pociąg. Chełm ma dworzec kolejowy z połączeniami między innymi do Lublina i Warszawy, a z dworca do centrum dojdziecie pieszo w 15–20 minut lub dojedziecie komunikacją miejską.
Co więcej, Chełm to też dobra baza wypadowa. Stąd blisko jest bowiem do Zamościa (ok. godziny drogi), Lublina (ok. 70 km), a także do Poleskiego Parku Narodowego (40–50 km).
Dlaczego warto odwiedzić Chełm?
Chełm to jedno z tych miast, które rzadko trafiają na turystyczne listy „must see”, a mimo to oferuje coś, czego nie znajdziecie nigdzie indziej w Polsce – unikalne w skali kraju Podziemia Kredowe, czyli labirynt korytarzy wykuty bezpośrednio w białej skale pod Starówką. To jednak nie jedyny atut miasta. Górka Chełmska daje najlepszy widok na okolicę na kilkadziesiąt kilometrów wokół, a w samym centrum spotkacie ślady wielokulturowej historii miasta – od prawosławnej cerkwi, przez unicką niegdyś bazylikę, po barokowy kościół ufundowany przez Władysława Jagiełłę.
Do tego wszystko jest skoncentrowane w promieniu kilkunastu minut spaceru, więc Chełm świetnie sprawdza się zarówno jako cel jednodniowej wycieczki, jak i przystanek w drodze do Zamościa czy Lublina. W okolicy znajdują się też warte odwiedzenia ruiny zamku w Krupem. Chełm to miasto, które zaskakuje tych, którzy nie spodziewają się po nim zbyt wiele – i właśnie dlatego warto je odwiedzić.
FAQ – najczęstsze pytania o atrakcje Chełma
Wszystkie opisane w tym wpisie atrakcje da się spokojnie zobaczyć w jeden dzień – wystarczy ok. 3–5 godzin, wliczając przerwy na jedzenie i kawę.
Zdecydowanie Podziemia Kredowe – unikalny w skali kraju labirynt korytarzy wykutych w białej skale, ciągnący się pod Starówką.
Tak – oprócz Podziemi Kredowych, gdzie dzieci mogą spotkać Ducha Bielucha, świetnie sprawdzi się tu szlak Tropem Misia Chełmisia, czyli spacer w poszukiwaniu 19 brązowych niedźwiadków rozstawionych po mieście.
Tak, w centrum miasta i w okolicy głównych atrakcji znajdziecie bezpłatne miejsca parkingowe. Sam Plac Łuczkowski i ścisła Starówka są wyłączone z ruchu samochodowego.
Z dzwonnicy przy Bazylice Narodzenia NMP na Górze Chełmskiej – to najwyższy punkt widokowy w mieście, dostępny za niewielką opłatą w sezonie letnim.
Standardowy spacer podziemiami wraz z przewodnikiem zajmuje około 50-60 minut. Warto jednak przyjść pod kasę 15 minut przed godziną swojego wejścia.
Dodaj komentarz